Сборник «Переводы польского поэта-легионера Юзефа Мончки» автора Нины Силаевой

Рierwsze przekłady  Z JĘZYKA POLSKIEGO NA JĘZYK ROSYJSKI  poety Józefa Mączki

Первые переводы стихотворений польского поэта-легионера Юзефа Мончки на русский язык

Официальная публикация автора в открытом доступе на сайте artslon.ru 1 февраля 2020 года в 12.14 (авторское право).

Первая публикация  произведения посредством эл.почты nnslv@ya.ru -03.03.2019г.

Крестовый поход Юзефа Мончки, поэта Легионов Свободы

Krucjata Józefa Mączki, poety Legionów Wolności

Krucjata Józefa Mączki, poety Legionów Wolności

Портрет польского поэта-легионера Юзефа Мончки автора Нины Силаевой

portret

 Józefa Mączki, poety Legionów Wolności  autor ilustracji Nina Silaewa

Na stos – rzuciliśmy

Swój życia los,

Na stos, na stos![i]

«My, Pierwsza Brygada» 1917 r.

Słowa: Andrzej Hałaciński (1891-1940) I Tadeusz Biernacki

 

 

ZMartwychwstanIe

Pioruny biły na dziejów zegarze

godzinę Twoją, o Polsko szczęśliwa –

pioruny kuły w Twych kajdan ogniwa,

że się rozpękły w płomiennym ich żarze…

Taką nam Ciebie wróżyli pieśniarze,

których Duch ogniem w wyżyny porywa,

że przyjdziesz ze krwi zrodzona – krwią żywa

– w szczęku oręża i w armat rozgwarze!

Taką nam byłaś w ojców obietnicy,

kleconej w długie zimowe wieczory

z ciemnych objawień dziada Wernyhory*

i w snach męczeńskich katorżnej ciemnicy,

i w snach poległych – w samotnym kurhanie –

w snach, którym jedno imię: Zmartwych

wstanie!…[ii]

Воскрешение

 

Истории  перешагнув столетие,

Встречай, страна, свой триумфальный  день!

Не скован он цепями лихолетья

И пламенем побед  благословен!

Нам этот час пророчили поэты-

Их души в небе  высоко парят-

Что возродишься ты  в крови рассвета,

В раскатах пушек, реве канонад!

И разглядел в провидческом узоре

Свободу Польши старец  Вернигора*…

Нам был обещан этот час отцами,

Мечтами тех, кто связан  кандалами,

Тех, кто погиб…      Им будет утешением

Твоё, моя Отчизна,

                                             Воскрешение![iii]

Автором этого патриотического стихотворения является замечательный польский поэт Юзеф Мончка. Поэзия Юзефа Менчеслава Мончки является одним из самых выразительных и откровенных высказываний о войне. Она тестаментальна и адресована всему человечеству, потому что у патриотизма и мужества нет национальности. Но именно в польской поэзии есть свое собственное исключительное значение, родовая роль, сильный мессианский импреатив – это голос надежды и свободы, веками выстраданные польским народом. В общем хоре патриотической поэзии творчество Юзефа Мончки выделяется своей экзистенциальной и даже эсхатологической природой. Он как никто заслужил право говорить от имени польских героев. Его личная биография неотделима от его военной службы, от исторического фрагмента борьбы за свободу Польши в рамках первой мировой войны.   Autorem tego patriotycznego wiersza jest wspaniały polski poeta Józef Mączkа. Poezja Józefa Mączki  jest jedną z najbardziej wyrazistych i szczerych wypowiedzi o wojnie i jest adresowana do wszystkich ludzi, całej ludzkości, bo u patriotyzmu i odwagi nie ma narodowości. Ale właśnie poezja polska ma swoją unikalną wartość, silny mesjanistyczny imperatyw -  głos nadziei i wolności był przez wieki dominantą życia ludzi.W ogólnym chórze patriotycznej poezji twórczość Józefa Mączki wyróżnia się egzystencjalną i nawet eschatologiczną naturą.On ma prawo wypowiadać się w imieniu polskich bohaterów.Jego osobista biografia jest nierozerwalnie złączona z historycznym fragmentem walki o wolność Polski w ramach pierwszej wojny światowej.

sosny cMentarZa w wołcZecku

W ciemnych warkoczy zwichrzonej ozdobie

zostały po nas samotne i płaczą,

z nieutulonym smutkiem i rozpaczą

na białym Czechny pochylone grobie…

Bowiem widziały wszystko w onej dobie:

i trud nasz krwawy – i drogę tułaczą –

i całą naszą drużynę junaczą

żegnały z dala w smutku i żałobie…

Znad pobojowisk bezpamiętnej walki,

pomiędzy wrogie zwycięzców namioty

rozpaczne wznoszą ku niebu ramiona –

I są jak głosy od mogił tych łona –

i są jak prochów płomienne westalki,

wieszczące krwawe Wenedów powroty!…

Na postoju, 11 VIII 1916 r.

Сосны кладбища в Вовчике[iv]

Эти сосны в растрепанных шапках ветвей,

Одинокие мачты ладей неудачи,

В безутешной печали и грусти своей

Над могилами павших и стонут и плачут …

То свидетели наших событий и снов.

Они видели странствий кровавые меты,

Проважали нас в пекло смертельных боёв,

Обещая зажечь своим жаром рассветы…

Над полями, что были пропаханы битвами,

Над победно сияющим вражеским станом-

Сосны тянутся к самому небу молитвенно,

Как служители Весты огнем осияны.

И вещают, что лишь воскрешенье Венедов[v]

Сможет предотвратить наши войны и беды…

Перевод стихотворения Ю.Мончки, созданного

им на постое, 11 августа 1916 года

Поэт родился в 1888 году. Его отец  в 13-летнем возрасте принимал участие в январском восстании 1863 года и своим примером повлиял на формирование жертвенного патриотизма сына. Józef Mączka ur. 2 czerwca 1888 r. Jego ojciec jako kilkunastoletni chłopak wziął udział w powstaniu styczniowym. Właśnie ojciec wywarł decydujący wpływ na postawę życiową syna i nauczył Józefa ofiarnego patriotyzmu.

….Przysiągłem Tobie na anielski huf –gwiazdy na niebie i słońce w błękicie…przysiągłem Tobie na duszę i Boga –O Ukochanie najczystsze mych snów,Ojczyzno Droga!!!

Bogumin, w listopadzie 1915 r. …Тебе поклялся ангельским  чертогом-Полночным млеком, кобальтовой ризой…Поклялся я тебе душой и Богом,О, радость светлых снов моих,Отчизна!!!   Из стихотворения Ю.Мончки «Присяга» Богумин (ныне Чехия), 1915

Józef Mączka podjął studia na Politechnice Lwowskiej. Jego poetycki dar objawia się wcześnie. Niebawem nastroje poetyckie miały się zmienić -wydarzenia historyczne niosły wojnę. W roku 1913 Józef został członkiem Związku Strzeleckiego , a w sierpniu 1914 roku po wybuchu l wojny światowej zgłosił się do II szwadronu jazdy Legionów Polskich.

Józef Mączka przeszedł cały szlak legionowy. Brał udział w kampaniach karpackich i bukowińskiej. Dostał się do niemieckiej niewoli, uciekł i rozpoczął pracę w Polskiej Organizacji Wojskowej. Zajmował się przerzutem rozbitków z Legionów Polskich na Kubań. 9 września 1918 roku Józef Mączka zmarł na cholerę koło Jekaterynodaru .     Учился Юзеф на инженерном факультете Львовской политехнической Школы. Его поэтический дар проявился рано. Он был начитанным и разносторонне развитым молодым человеком. Будучи истинным патриотом, он мечтал о независимости своей Родины, и в 1913 году Юзеф Мончка не колеблясь вступил в молодежное межвоенное объединение Стрелецкий Союз. Неумолимое Время приближало Первую мировую Войну, в 1914 году Стрелецкий Союз вошел в польский Легион австро-венгерских войск. Юзеф Мончка прошел весь путь польских легионов, воевал, участвовал в Карпатской и Буковинской кампаниях. Он был в австрийском и немецком плену, бежал. Работал в Польской военной организации и помогал выжившим легионерам переправляться в польские формирования на Кубань. Умер от холеры в 9 сентября 1918 года под Краснодаром, где и был похоронен  вдали от семейных могил.

Ranny

Już listu nie napiszę

ni woli mej nie powiem…

skroń ciąży mi ołowiem –

odbiegli towarzysze…

a którzy byli przy mnie,

ostygli już na zimnie…

Na ziemi w ranach leżę,

a nic mnie już nie żali…

gromnicę słonko pali,

wiatr szepce mi pacierze:

„Na polskiej zabit ziemi

kulami moskiewskiemi…

Za Polskę legł na łanie –

wieczne odpoczywanie!….”

Requiem grzmią armaty –

nie czuję ran ni bólu…

Żegnajcie mi, matulu –

Na oczach krwawe płaty…

Kres mękom, poniewierce –

krew, krew ustami płynie…

Ojczyzno – wzięłaś serce –

duszę Ci moją ninie

oddaję w tej godzinie!…

Legionowo, w kwietniu 1916 r.

 

Раненый

Уже письма не напишу

Рукою ослабевшой…

Я раненный в крови лежу

В окопе опустевшем,

А тех, кто рядом, навсегда

Уже сковали холода…

Таврит свинцовой пули след.

Сражен я в этой  битве,

И погребален солнца свет,

И ветер шлет молитву:

«Убит на родине в бою,

Всегда был крепок духом…

Отчизне жизнь отдал свою -

Земля да будет пухом».

Орудий траурный раскат-

Еще снаряды рвутся…

Кровавый вижу я закат,

Прощайте, матушка, назад

Я не смогу вернуться…

…А сердце …Родине моей

Всегда принадлежало,

Вот и Душа вернется к ней-

Им время встретиться настало.

Перевод стхотворения Ю.Мончки, написанного в Легионово, в апреле 1916 года.

Юзеф Мончка писал стихи прямо в окопах между боями. Он стал, по общему признанию, самым выдающимся легионным поэтом, одним из тех, чья фронтовая поэзия вдохновляла солдат на правое дело и поднимала боевой дух легионеров … В 2009 году после длительного перерыва Краковским Университетом был переиздан его единственный сборник поэзии. В России поэт Юзеф Мочка практически неизвестен.Юзеф Мончка являлся примером и героем для молодых воинов. С 1915 года его стихи печатают в «Польских ведомостях»  и других изданиях, в 1917 году вышел его первый сборник “Starym szlakiem”. Он перепечатывался  в 1933, 1934 , 1938 гг. Но на долгое время его творчество было предано забвению… Józef Mączka pisał wiersze prosto w okopach między walkami. On jest wprawdzie najbardziej wybitnym poetą legionowym, jednym z tych, których poezja zachęcałа żołnierzy w słusznej sprawie i podnosiłа  morale legionistów …Józef Mączka był wzorem i bohaterem dla młodych wojowników. Z 1915 roku jego wiersze są drukowane w ” Wiadomości Polskie ” i innych czasopismach, w 1917 roku ukazał się jego pierwszy zbiór “Starym szlakiem”. Kolejne edycje tomiku twórcy pojawiły się w 1933, 1934 i 1938 r. Ale przez długi czas jego twórczość i pamięć o nim poszły w zapomnienie. W 2009 roku po długiej przerwie Krakowskim Uniwersytetem został ponownie wydany jego jedyny zbiór poezji. W Rosji poeta Józef Mączka jest praktycznie nieznany.

       Поэзия Юзефа Мончки продиктована чувствами человека, находящегося  непосредственно там, где ценою жизни отстаивались идеалы свободы. Его поэзия это репортаж с  передовой, это летопись Легионов, это жизнь поэта-романтика, поэта-скитальца, посвятившего себя благородному служению Отчизне и достойного быть увековеченным в памяти потомков. В своем творчестве он успел коснуться важнейших общечеловеческих ценностей, семейных традиций, духовных и душевных качеств легионеров. Он писал о горечи утраты и радости обретения Свободы…            Poezja Józefa Mączki podyktowana uczuciami człowieka, znajdującego się bezpośrednio tam, gdzie za cenę życia bronili ideałów wolności. Jego poezja to jest reportaż z frontu, to jest kronika Legionów, życie poety-romantyka, poety- tułaczа, który poświęcił się szlachetnej służbie Ojczyźnie i godnego zostać unieśmiertelnionym w pamięci potomnych. W swojej twórczości zdążył dotknąć najważniejszych ludzkich wartości, tradycji rodzinnych, duchowych i psychicznych cech legionistów. Pisał o goryczy utraty i radości z odzyskania Wolności…

trZy Maryje

Alleluja! – rozgłośnie dzwon bije –

sen mi dziwny wydzwania w tej dobie…

w szarym polu trzy smętne Maryje

przy żołnierza klęczące gdzieś grobie…

W szarym polu, przy żołnierza grobie,

trzy żałosne Maryje dziś płaczą –

polską dolą złamane tułaczą,

matka – siostra – i dziewczę w żałobie…

„Gdzieżeś, Janku, gdzieżeś, ukochany –

żali słyszysz nas w mrocznej oddali?

Noc na senne zachodzi kurhany –

któż nam kamień tęsknoty odwali?!”…

A wtem jasność je z nagła uderzy,

snadź nie z tego zjawiona im świata…

nad mogiłą poległych żołnierzy

złoty Anioł Wolności przelata!…

Idźcie – rzecze – do domów, weseli,

którzy martwych płaczecie tu kości…

Już z tych grobów Polska w cudnej bieli

zmartwychwstała do życia w wolności!!!

Kołomyja, w kwietniu 1915 r.

Три Марии

Аллилуйя! – в колокольном звоне

Длятся дни заупокойного  псалма…

Три Марии  в горестном поклоне

Плачут где-то у могильного холма…

Головы склонили в  скорбном жесте

Там, где захоронен был солдат,

Три Марии – мать, сестра, невеста

В трауре  и горечи  утрат…

“Где ты, Янек, где же ты, желанный–

Слышишь ли ты нас среди вершин?

Ночь легла на сонные курганы –

Кто же сможет камень снять с души?!”…

И тогда внезапно  яркой вспышкой

Свет нездешний  землю озарит,

Над могилами солдат погибших

Ангелом  Свобода  пролетит…

Возвращайтесь в дом, утрите слезы,

Пусть печаль уносят облака-

Потому что подвигом  Героев

Польша  возродилась на века!

Перевод стихотворения Ю.Мончки. созданного в Коломии, в апреле 1915 года.

Он писал о детях, потерявших своих отцов и обретающих  путь мужества и служения.

Pisał o dzieciach, które straciły swoich ojców…

sIerota

(Wspomnienie z Wolborza)

W oczy nam patrzył tak prosto i pewnie,

jakby żołnierzem był szarym od dawna…

chłopię nieledwie – dziecina zabawna –

iż w piersiach litość wzbierała nam rzewnie.

Żałosną wspomnień rozedrgał w nas strunę,

którą tak krwawo zawichrzył los srogi…

On o Klimontów pytał! – O te drogi,

którymi ojciec szedł pod śmierci łunę!

A już tam w oczach sierocych chłopczyny,

gdy słuchał twardej żołnierskiej powieści,

nie ujrzysz żalu ni łez, ni boleści –

jeno w nich płomień rozgorzał jedyny,

płomień, co w sercu maleńkim wypieści

żar czynów – w życia dalekie godziny!…

Piotrków, w czerwcu 1915 r.

Сирота

(Воспоминание о Вольборе)

Он нам в  глаза смотрел сурово, прямо,

Как ветеран, что дважды умирал…

Мальчишка, пацаненок (чуб упрямый)-

Он в душах сострадание рождал.

Он разбудил в сердцах печаль и строго

Судил судьбы кровавой круговерть.

И он расспрашивал о тех дорогах,

Какими шел отец его на смерть!

И не было в глазах ни слез, ни боли,

Когда он слушал исповедь солдат,

Он только лишь сильней сжимал ладони-

Мальчишка, пацаненок, сирота…

Но в сердце у него рождалось пламя

Далеких дней, когда и он свое поднимет знамя!…

Петркув, в июне 1915 года.

Перевод стихотворения Ю.Мончки

 

     Именно этм детям выпал жребий и святой долг защищать независимость своей страны, свои семьи и будущее своего народа в лихолетье  Второй мировой войны.

Польский крестовый поход еще продолжался… Я призывю Вас отдать долг памяти достойнейшим сынам Великой Польши, одним из которых был прекрасный польский поэт Юзеф Мончка…   Właśnie tym dzieciom wypadł los i święty obowiązek chronić niepodległość swojego kraju, rodziny i przyszłość swego ludu w w czasie II wojny światowej. Polski krucjata jeszcze trwał… Wzywam Was do oddania długu pamięci synowi Wielkiej Polski, polskiemu poetowi Józefowi Mączka …

kIeDyś…

Kiedyś… po latach – gdy ścichną te fale,

które nas w wirów porwały odmęty,

kiedy odpadnie huragan krwi wzdęty

i łzy obeschną, i zmilkną już żale –

 

 

ze czcią ujmiecie pogięte pałasze

i zawiesicie na ścianach wysoko;

i łzą serdeczną zabłyśnie wam oko,

gdy wam powiadać będą dzieje nasze…

 

I będzie pełen znów każdy zakątek

polskich relikwii i polskich pamiątek.

I znowu ogniem zapłoną wam lice

w te narodowe, żałosne rocznice –

 

i w niebo pieśni popłynie orędzie

– kiedyś – po latach – gdy nas tu nie będzie…

Felsövisö, na Węgrzech, 20 I 1915 r.

 

Однажды

Однажды… Когда кончится  война

И остановит свой поход кровавый,

А  ураганы залпов сменит тишина,

И слезы высохнут, и   оживет  держава  -

 

Вы  ружья наши, взяв  благоговейно,

Повесите с почтением на стене;

И испытаете всю горечь сожаления,

Узнав  о нашем героизме на войне…

 

 

И  станете повсюду выставлять

Святыни  нашей  воинской вершины,

И будут лица  ваши гордостью пылать

В  дни памяти и скорбной годовщины-   …

 

А в небо песни поплывут  дорогой  наших судеб -

однажды – много лет спустя, когда уж нас не будет…

 

 

Венгрия, 20.01.1915

 

 

Перевод стихотворения Ю.Мончки

 

Автор текста, первых переводов стихотворений поэта-легионера Юзефаа Мончки на русский язык и иллюстрации  Нина Силаева

Autor tekstu,pierwsze przekłady na język polski poety Józefa Monczki i ilustracje Nina Siłaewa


[i] Песня легионов «Первая бригада»
[ii] *- Wernyhora Mosij, czyli Mojżesz – wędrowny starzec, legendarny wieszcz ukraiński, lirnik kozacki z XVIII wieku. W jednym z polskich mitów narodowych występuje jako postać przepowiadająca losy Rzeczypospolitej
[iii] – Вернигора Мусий  (1673— 1769)— вещий старец, персонаж многих польских и украинских мифов.
[iv] *-украинское село Вовчик, Полтавская область
[v] **-Восточные венеты, упоминаемые в древних хрониках как Венеды— племенная группа, известная до VI в. и упоминаемая древними историками Геродотом,  и т.д, размещаемая ими к востоку от Вислы — от балтийского побережья до северных Карпат и низовьев Дуная. Опираясь на эти источники, многие исследователи считают венедов непосредственными предками древних славян VI—VIII веков.
[vi] . „Wiadomości Polskie”
________________________________

Сборник переводов на сайте СТИХИ.ру

еще больше стихотворений Нины Силаевой в авторском исполнении

РЕКЛАМА